Proof of Stake (PoS), kripto para birimini korumak için doğrulayıcılara güvenmektedir. Proof of Stake modelinde, sahipler tokenlerını teminat olarak ortaya koymaktadırlar. Karşılığında ise yatırdıkları miktarla orantılı olarak token üzerinde yetki almaktadırlar. Genel olarak ise bu token pay sahipleri, ağ ücretleri, yeni basılmış tokenlar veya bu tür diğer ödül mekanizmaları aracılığıyla tokena zaman içinde ek sahiplik kazanmaktadırlar.
Başlangıçta kullanıcılara Proof of Work çekici gelirken günümüzde, önde gelen Proof of Work tokenlarını çıkarmak için özel pahalı donanımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Mining işleminin çoğu, genel halkı denklemden çıkaran büyük ve iyi finanse edilen havuzlar tarafından yapılmaktadır.
Proof of Stake (PoS), blok doğrulayıcılarının (madencilerin) stake ettikleri coin sayısına göre seçildiği bir fikir birliği mekanizmasıdır. Bu durumda stake etme terimi, sisteme fon taahhüt eden doğrulayıcıların eylemini ifade eder. Bu nedenle, doğrulayıcılar yalnızca madeni paralarını kilitledikleri takdirde yeni bloklar üretme sürecine katılabilirler. Kilitli fonlar daha sonra teminat görevi görecektir, bu da kötü niyetli doğrulayıcıların büyük olasılıkla hisselerini kaybedecekleri ve ağdan atılacakları anlamına gelir. Öte yandan, yeni bloklar üretildikçe (çıkarıldıkça) dürüst doğrulayıcılar ödüllendirilecektir. Bu nedenle, bir PoS Blockchain’in, doğrulayıcıların ağa taahhüt ettiği ekonomik stake’e göre dağıtılmış bir fikir birliğine ulaştığı söylenebilir.

PoS fikir birliği algoritması, Proof of Work’e (PoW) alternatif olarak tasarlanmıştır ve bu nedenle birkaç avantaj ve dezavantaj ile birlikte gelmektedir. Bitcoin gibi PoW tabanlı Blockchain’lerinde, doğrulayıcılar (madenciler) yalnızca kriptografik bir bulmaca için geçerli bir çözüm bulurlarsa ödüllendirilebilirler. Bu sayede madenciler tamamladıkları blokları Blockchain’e ekleyip sonraki bloğa geçiş yapabilirler.
Bitcoin ağı güvenlidir çünkü madencilik süreci oldukça rekabetçi ve maliyetlidir (büyük miktarda hesaplama gücü gerektirir). Bu durum aynı zamanda PoW modelinin sınırlamalarından biridir, çünkü madencilik için kullanılan kaynakların çoğunluğu nerdeyse başka hiçbir şey için kullanılamamaktadır.
Buna karşılık, PoS modelini uygulayan Blockchain’ler, fikir birliğine ulaşacak doğrulayıcıları belirli bir kaç faktöre göre seçmektedir. Bu seçiminin uygulanması sürekli olarak değişiklik gösterir ancak genellikle stake boyutunu “madeni para yaşını” (coinin ne kadar süreyle stake edileceğini) dikkate almaktadır. Çoğu durumda, blok seçimi bir randomizasyon mekanizmasını kullanır, bu da doğrulayıcıların yeni bloklar oluşturma sürecinde sırayla yer alması anlamına gelmektedir.
PoW'dan farklı olarak, PoS modeli çok daha az hesaplama gücü gerektirir ve doğrulayıcılar, özel madencilik donanımları (ASIC) yerine kendi bilgisayarlarını kullanarak ağı güvence altına alabilir. Sonuç olarak, PoS sistemleri artırılmış ölçeklenebilirlik, enerji verimliliği, güvenlik ve daha çok merkezi olmayan bir sistem sağlayabilir.
Proof of Stake ile Proof of Work arasındaki tartışmada, stake daha demokratik olabilmektedir. Tokenları olan kullanıcılar doğrulayıcı veya staker olarak katılabilmekte ve merkezi olmayan finans (DeFi) ekosisteminden faydalanabilmektedir. Daha genel olarak analistler, Proof of Work protokollerinden kaynaklanan çevresel yüke odaklanmaktadırlar. Özellikle Bitcoin, daha geniş bir kabul gördüğü için büyük bir çevresel footprint geliştirmiştir. Proof of Stake, gelişmiş kriptografik bulmacaları ortadan kaldırarak bu çevresel maliyeti önemli ölçüde azaltmaktadır.
Proof of Work savunucuları, Proof of Stake orijinal kripto para birimi vizyonundan saptığını iddia etmektedir. Veritabanı veya Blockchain kaydı değerli olduğu için Bitcoin kendisini diğer finansal varlıklardan farklılaştırmıştır. Mining süreci, enerji açısından verimsiz olsa da tüm finansal işlemlerin ayrı ve kurcalanmaya karşı dayanıklı bir kaydını oluşturmuştur. Proof of Stake, temel biçimlerde bazı güvenlik açıklarına sahip olmaktadır. Örnek olarak, tehlikede olan nothing at stake sorunu, fork oluşturmanın veya fikir birliğine kötü bilgi koymanın bir maliyeti olmadığında, kötü niyetli davranışları teşvik ettiği gerçeğine odaklanmaktadır. Proof of Work'ün enerji maliyeti, doğal olarak manipülasyonu sınırlamaktadır, başka bir deyişle Proof of Stake, bu güvenlik sorunlarını durdurmaya çalışmak için daha karmaşık yöntemler kullanması gerekmektedir.
Proof of Stake ile Proof of Work tartışması büyük ölçüde teknik alanda kalmıştır. Proof of Stake, Cardano’da dikkate değer bir lidere sahiptir ancak en büyük projeler Proof o Work ile yapılmıştır. Bununla birlikte, Ethereum'un Proof of Work’ten Proof of Stake’e geçme planları bu konuyu gündeme getirmektedir. Ethereum’un hareketi, Ethereum’un Proof of Stake Beacon zincirini piyasaya sürdüğü 2020’de ciddi bir şekilde başlamıştır. Aşama 1, 2021’de daha sonra başlanması hedeflenmekte ve önümüzdeki yıl boyunca Ethereum için Proof of Stake ile tam olarak birleşmeyi hedeflemektedir.
Geleneksel PoS modelinin yanı sıra, Leased Proof of Stake (LPoS) ve Delegated Proof of Stake (DPoS) mekanizmaları gibi özelleştirilmiş varyasyonlar da vardır. Bunun dışında, hem PoW hem de PoS modellerinin özelliklerini birleştiren Hibrit PoW / PoS gibi hibrit konsensüs sistemleri de mevcuttur.