loader image
WhatsApp Support
İtibari-Fiat

Geçerli para birimi olarak belirlenmiş, genellikle yasal ödeme aracı olduğunu resmi para birimi olarak ilan eden ülke tarafından denetlenen para birimlerine itibari (fiat) denilmektedir.
Fiat paralar altın veya gümüş gibi fiziksel bir emtia tarafından değil, onu ihraç eden hükümet tarafından desteklenen, devlet tarafından verilen para birimidir. Tanımı gereği fiat para, fiziksel bir meta tarafından desteklenmediğinden ve genellikle kağıt gibi değersiz veya düşük değerli bir malzemeden yapıldığı için herhangi bir iç değeri olmayan bir para birimidir. Buna rağmen, fiat paralar bir ödeme aracı olarak yaygın bir şekilde kabul edilmektedir. Modern kâğıt para birimlerinin çoğu, ABD doları, Euro ve diğer büyük küresel para birimleri de dahil olmak üzere Fiat para birimidir.
Devlet onayı ve düzenlemesinin yanı sıra, kolektif bir inançtan dolayı da fiat para birimleri toplumlarda kabul görmektedir. Başka bir deyişle fiat para birimlerinin değeri ile alım satım işlemlerinin yapılışı toplu bir sözleşmeden kaynaklıdır. Bu nedenle, fiat paranın kabulü büyük ölçüde bir hükümet kararnamesine ve bir sosyal sözleşmeye bağlıdır. Toplumun para birimine duyduğu inanç ya da hükümet tehlikeye girerse ilgili para biriminin bir ödeme aracı olarak gerçek değeri hızla ve büyük ölçüde azalır.
İtibari paranın değeri, emtia parasında olduğu gibi onu destekleyen bir emtia değerinden ziyade arz ve talep ile ihraç eden hükümetin istikrarı arasındaki ilişkiden türetilir. Fiat paralar, altın gibi bir emtia tarafından desteklenmeyen, devlet tarafından ihraç edilen bir para birimidir. Ne kadar para basılacağını kontrol edebildikleri için merkez bankalarına ekonomi üzerinde daha fazla kontrol sağlar. Çoğu fiat para birimi altın, gümüş ya da bakır gibi değerli metaller veya başka bir emtia tarafından desteklenmediğinden merkez bankaları para arzında büyük değişikliklere neden olabilir ve bu da sonunda aşırı yüksek enflasyon oranlarının (hiperenflasyon) dönemlerine yol açabilir.
Fiat Paraların Tarihi
Fiat terimi Latince'den gelir ve bir hükümet kararnamesini, emrini veya kararını tanımlamak için kullanılır. Tarihsel kayıtlar, ilk kağıt para biçiminin 11. yüzyılda Çin'de kullanıldığını göstermektedir. Song Hanedanı, tarihte hükümet tarafından verilen ilk kağıt para olarak kabul edilen Jiaozi'yi çıkarmasıyla tanınır. Jiaozi, o sırada kullanılan ağır demir nakit paraların yerini almak için oluşturulan ilkel bir banknot biçimiydi. Daha sonra gelen Büyük Yuan hanedanı, fiat parayı büyük ölçekte baskın mübadele aracı olarak benimseyen ve kullanan biriydi. Büyük Yuan dönemi 1271'den 1368'e kadar sürmüş ancak fiat parası bir sonraki Büyük Ming hanedanı (1368-1644) tarafından kullanılmaya devam etmiştir.
Fiat Para Nasıl İşlemektedir?
Fiat paranın değeri, yalnızca hükümet bu değeri koruduğu için veya bir işlemdeki iki taraf onun değeri üzerinde anlaştıkları için vardır. Tarihsel olarak, hükümetler altın veya gümüş gibi değerli bir fiziksel metadan madeni para basar ya da belirli bir miktarda fiziksel meta için kullanılabilecek kâğıt para basmaktaydılar. Fiat parası ise dönüştürülmemekte ve geri alınmamaktadır.
Fiat para, ulusal altın veya gümüş stoğu gibi fiziki rezervlerle bağlantılı olmadığı için, enflasyon nedeniyle değer kaybetme ve hatta hiperenflasyon durumunda değersiz hale gelme riskiyle karşı karşıyadır. İnsanlar bir ülkenin para birimine olan inancını kaybederse artık o paranın değeri kalmaz. Bu nedenle altınla desteklenen para biriminlerinden farklıdır.
Fiat Para ile İlgili Özel Durumlar
ABD doları, özel ve kamu borçları için kabul edilen hem itibari para hem de yasal ödeme aracı olarak kabul edilmektedir. Resmi para birimi, temelde bir hükümetin yasal olduğunu beyan ettiği herhangi bir para birimidir. Pek çok hükümet bir fiat para birimi çıkarıp, sonra onu borç geri ödeme standardı olarak belirleyerek resmi para birimi yapmaktadır.
ABD tarihinin başlarında, ülkenin para birimi altın (bazı dönemlerde gümüş) tarafından desteklenmiştir. Federal hükümet, 1933.5 tarihli Acil Bankacılık Yasası'nın yürürlüğe girmesiyle, vatandaşların para birimini hükümet altınıyla değiştirmesine izin vermeyi durdurmuştur. ABD para birimini federal altınla destekleyen altın standardı ise ABD'nin aynı zamanda yabancı hükümetlere ABD para birimi karşılığında altın vermeyi de bıraktığı 1971'de tamamen sona ermiştir. ABD doları artık altın, gümüş veya başka herhangi bir emtia ile değiştirilebilen "legal gösterge" yerine "yasal para" olmuştur.
Fiat Paranın Avantajları
Fiat para, bir ulus ekonomisinin para biriminin ihtiyaç duyduğu değer depolama, sayısal bir hesap sağlama ve değişimi kolaylaştırma gibi rolleri karşılayabiliyorsa, iyi bir para birimi işlevi görür. Aynı zamanda mükemmel senyoraj özelliğine de sahiptir.
Fiat para birimleri 20. yüzyılda kısmen hükümetler ve merkez bankaları ekonomilerini iş çevriminin doğal yükseliş ve düşüşlerinin en kötü etkilerinden yalıtmaya çalıştıkları için öne çıkmıştır. Fiat para altın gibi kıt veya sabit bir kaynak olmadığı için, merkezi bankaların arzı üzerinde çok daha fazla kontrolü vardır ve bu da onlara kredi arzı, likidite, faiz oranları ve para hızı gibi ekonomik değişkenleri yönetme gücünü vermektedir. Örneğin, ABD Federal Rezervi, işsizliği ve enflasyonu düşük tutmak için ikili yetkiye sahiptir.
Fiat Paranın Dezavantajları
2007'deki ipotek krizi ve ardından gelen mali çöküş, merkez bankalarının para arzını düzenleyerek buhranları veya ciddi durgunlukları zorunlu olarak önleyebileceği inancını yumuşatmıştır. Örneğin altına bağlı bir para birimi, genel olarak fiat paradan daha istikrarlıdır. Fiat paralar sınırsız arz nedeniyle daha fazla ekonomik balona yol açabilir.
Fiat Para Neden Değerlidir?
Altın ya da değerli metaller ile desteklenen emtia bazlı paraların aksine, itibari para tamamen onu çıkaran hükümete olan tam inanç ve güvenle desteklenmektedir. Bunun değerli olmasının bir nedeni ise hükümetlerin çıkardığı fiat para üzerinden vergi ödemenizi talep etmesidir. Vergi ödenmemesi durumunda cezai yaptırımların olması nedeniyle vatandaşlar vergi ödemeyi kabul ederler. Kredi teorisi gibi para teorileri, tüm para bir kredi-borç ilişkisi olduğu için paranın değerini korumak için herhangi bir şey tarafından desteklenmesinin önemli olmadığını öne sürmektedir.
Modern Ekonomiler Neden Fiat Paraları Tercih Ediyor?
20. yüzyıldan önce, çoğu ülke bir tür altın standardı veya bir emtia desteği kullanmıştır. Ancak uluslararası ticaret finans ölçek ve kapsam olarak büyürken, madenlerden ve merkez bankası kasalarından çıkan sınırlı miktardaki altın, yaratılan yeni değere ayak uyduramamış ve küresel piyasalarda ve ticarette ciddi aksamalara neden olmuştur. Fiat parası, hükümetlere kendi para birimlerini yönetme, para politikası belirleme ve küresel piyasaları istikrara kavuşturma konusunda daha fazla esneklik sağlamıştır. Ayrıca, ticari bankaların borçlulardan gelen talebi karşılamak için eldeki para miktarını çoğaltmasına izin veren kısmi rezerv bankacılığına da izin vermiştir.
Fiat Paranın Alternatifleri Nelerdir?
Günümüzde pek çok ülke resmi para birimi olarak fiat para birimine sahip. Altın ve altın para alıp satılabilir ancak bunlar nadiren takas veya günlük alımlar için kullanılır ve daha çok tahsil edilebilir veya spekülatif bir varlık olma eğilimindedir. Bitcoin gibi kripto para birimleri, son on yılda fiat para birimlerinin enflasyonist doğasına bir meydan okuma olarak ortaya çıkmıştır.
bitcoin
Bitcoin (BTC) $ 91,197.43
ethereum
Ethereum (ETH) $ 3,021.98
tether
Tether (USDT) $ 1.00
xrp
XRP (XRP) $ 2.19
bnb
BNB (BNB) $ 889.27
usd-coin
USDC (USDC) $ 1.00
tron
TRON (TRX) $ 0.282249
staked-ether
Lido Staked Ether (STETH) $ 3,022.31
dogecoin
Dogecoin (DOGE) $ 0.148851
cardano
Cardano (ADA) $ 0.42374
figure-heloc
Figure Heloc (FIGR_HELOC) $ 1.03
whitebit
WhiteBIT Coin (WBT) $ 58.66
wrapped-steth
Wrapped stETH (WSTETH) $ 3,690.47
wrapped-bitcoin
Wrapped Bitcoin (WBTC) $ 90,984.38
bitcoin-cash
Bitcoin Cash (BCH) $ 550.67
wrapped-beacon-eth
Wrapped Beacon ETH (WBETH) $ 3,274.33
usds
USDS (USDS) $ 0.999816
chainlink
Chainlink (LINK) $ 13.28
leo-token
LEO Token (LEO) $ 9.84
binance-bridged-usdt-bnb-smart-chain
Binance Bridged USDT (BNB Smart Chain) (BSC-USD) $ 1.00
hyperliquid
Hyperliquid (HYPE) $ 33.17
stellar
Stellar (XLM) $ 0.25062
weth
WETH (WETH) $ 3,026.19
wrapped-eeth
Wrapped eETH (WEETH) $ 3,271.76
monero
Monero (XMR) $ 418.50
ethena-usde
Ethena USDe (USDE) $ 0.999463
zcash
Zcash (ZEC) $ 438.97
coinbase-wrapped-btc
Coinbase Wrapped BTC (CBBTC) $ 91,190.43
litecoin
Litecoin (LTC) $ 83.86
hedera-hashgraph
Hedera (HBAR) $ 0.143789
avalanche-2
Avalanche (AVAX) $ 13.83
sui
Sui (SUI) $ 1.54
shiba-inu
Shiba Inu (SHIB) $ 0.000008
dai
Dai (DAI) $ 0.99978
world-liberty-financial
World Liberty Financial (WLFI) $ 0.159589
crypto-com-chain
Cronos (CRO) $ 0.108075
susds
sUSDS (SUSDS) $ 1.08
the-open-network
Toncoin (TON) $ 1.61
ethena-staked-usde
Ethena Staked USDe (SUSDE) $ 1.21
paypal-usd
PayPal USD (PYUSD) $ 0.999816
uniswap
Uniswap (UNI) $ 6.14
usdt0
USDT0 (USDT0) $ 1.00
polkadot
Polkadot (DOT) $ 2.26
mantle
Mantle (MNT) $ 1.08
canton-network
Canton (CC) $ 0.086368
bittensor
Bittensor (TAO) $ 297.70
aave
Aave (AAVE) $ 179.65
usd1-wlfi
USD1 (USD1) $ 0.999503
bitget-token
Bitget Token (BGB) $ 3.61
memecore
MemeCore (M) $ 1.41
near
NEAR Protocol (NEAR) $ 1.85
blackrock-usd-institutional-digital-liquidity-fund
BlackRock USD Institutional Digital Liquidity Fund (BUIDL) $ 1.00
okb
OKB (OKB) $ 106.41
tether-gold
Tether Gold (XAUT) $ 4,224.28
falcon-finance
Falcon USD (USDF) $ 0.998954
aster-2
Aster (ASTER) $ 1.08
internet-computer
Internet Computer (ICP) $ 3.98
ethereum-classic
Ethereum Classic (ETC) $ 13.91
pi-network
Pi Network (PI) $ 0.243133
ethena
Ethena (ENA) $ 0.267263
pepe
Pepe (PEPE) $ 0.000005
jito-staked-sol
Jito Staked SOL (JITOSOL) $ 170.80
binance-peg-weth
Binance-Peg WETH (WETH) $ 3,023.24
pump-fun
Pump.fun (PUMP) $ 0.003058
rain
Rain (RAIN) $ 0.007591
solana
Wrapped SOL (SOL) $ 136.97
jupiter-perpetuals-liquidity-provider-token
Jupiter Perpetuals Liquidity Provider Token (JLP) $ 4.70
htx-dao
HTX DAO (HTX) $ 0.000002
ondo-finance
Ondo (ONDO) $ 0.513048
kaspa
Kaspa (KAS) $ 0.059562
worldcoin-wld
Worldcoin (WLD) $ 0.637387
aptos
Aptos (APT) $ 2.02
polygon-ecosystem-token
POL (ex-MATIC) (POL) $ 0.134564
pax-gold
PAX Gold (PAXG) $ 4,249.98
syrupusdc
syrupUSDC (SYRUPUSDC) $ 1.14
usdtb
USDtb (USDTB) $ 1.00
bfusd
BFUSD (BFUSD) $ 0.99945
kucoin-shares
KuCoin (KCS) $ 10.01
binance-bridged-usdc-bnb-smart-chain
Binance Bridged USDC (BNB Smart Chain) (USDC) $ 0.999986
rocket-pool-eth
Rocket Pool ETH (RETH) $ 3,475.56
sky
Sky (SKY) $ 0.055977
ripple-usd
Ripple USD (RLUSD) $ 0.999992
gatechain-token
Gate (GT) $ 10.53
wbnb
Wrapped BNB (WBNB) $ 888.83
global-dollar
Global Dollar (USDG) $ 0.99997
algorand
Algorand (ALGO) $ 0.139307
hashnote-usyc
Circle USYC (USYC) $ 1.11
official-trump
Official Trump (TRUMP) $ 6.05
hash-2
Provenance Blockchain (HASH) $ 0.023241
arbitrum
Arbitrum (ARB) $ 0.213977
flare-networks
Flare (FLR) $ 0.01504
binance-staked-sol
Binance Staked SOL (BNSOL) $ 148.73
cosmos
Cosmos Hub (ATOM) $ 2.41
filecoin
Filecoin (FIL) $ 1.60
vechain
VeChain (VET) $ 0.01333
kelp-dao-restaked-eth
Kelp DAO Restaked ETH (RSETH) $ 3,203.14
ignition-fbtc
Function FBTC (FBTC) $ 91,286.46
lombard-staked-btc
Lombard Staked BTC (LBTC) $ 91,310.46
liquid-staked-ethereum
Liquid Staked ETH (LSETH) $ 3,236.78
solv-btc
Solv Protocol BTC (SOLVBTC) $ 90,884.35